Interview met Oenze Dijkstra, gemeentesecretaris Zwolle

Ruim tien jaar knokken, zwoegen, zweten en overtuigen. Ruim tien jaar bereid zijn tegen de stroom in te roeien en de niet altijd even leuke werkelijkheid bloot op tafel te leggen. Af en toe het gevoel van Atlas met de hele wereld op je nek. Een Don Quichotte in de natte Overijsselse kleinburgerlijke kou. En nu vallen de spreekwoordelijke windmolens bij bosjes tegelijk voor de gemeente Zwolle. Investors in people, beste non profit werkgever intermediair 2008 (derde in de hele lijst) en de collega's die over elkaar heen buitelen om hun licht in Zwolle op te komen steken.

Het oogt als een oerhollands succesverhaal: na lang hard werken in de zware klei komt op een dag de beloning. En in dit geval gelukkig gewoon op aarde. Aan de telefoon lijkt zelfs het personage Oenze in eerste instantie zo weggelopen uit een nog niet ontdekte Bert Haanstra documentaire: 'we doen het wel goed, maar we zijn geen top-organisatie', 'in het land der blinden is éénoog koning' en 'onvoorstelbaar dat iedereen hier komt kijken'.

In een krap half uur aan de telefoon hyperlinken we heen en weer tussen de stad Zwolle, investors in people, zijn geboortedorp Warga net onder Leeuwarden, de gemeentelijke organisatie en het bestuur. Sturen op progressie, doorontwikkeling, is zijn leitmotif. Continue verbetering en vooruitgang, de grenzen van de organisatie verleggen. Van jongs af moest er gepresteerd worden. Op het voetbalveld, met kaatsen, overal. 'Winnen' en 'de beste willen zijn' is er in Warga met de paplepel in gegoten. Winnen, anders viel je niet in de gratie. Of het ook leuk was, deed niet toe en 'genieten' dacht je niet over na.

Als je iets wilt, kom je ontiegelijk ver

Geen schaduw

Zwolle was zo'n vijftien jaar geleden voor de niets vermoedende buitenstaander geen schaduw van wat het nu is. 'Stukken provincialer en kleinburgerlijker'. Intussen floreren stad én organisatie. Veel nieuwe banen, woningen, het studentenleven, ontwikkeling op alle vlakken en het is stedelijker en stukken trotser geworden.

Het omslagpunt lag ergens midden in de jaren negentig van de vorige eeuw. De inspiratie vormden een aantal internationale voorbeeldge¬meenten, zogenaamde 'excellente gemeenten'. De focus lag er op 'buiten' en op resultaten.

'Als je iets wilt, kom je ontiegelijk ver. Maar het waren geen gemakkelijke tijden. Het bestuur was zo'n vijf,

zes jaar terug vaak negatief over de organisatie. En met enige regelmaat ging de vinger ook (terecht) richting de gemeentesecretaris en directie. Bij de zesde keer hou je je hart vast en hoop je maar op het vertrouwen van het bestuur. Dat je het nog een keer mag bewijzen. Het had ook heel anders uit kunnen pakken. Progressie lukt niet altijd. En dan moet je bereid zijn om je hand in eigen boezem te steken. De ellende snel te delen en er open over te zijn naar het college. Dingen delen waar je je dood voor schaamt. Dat is de basis voor het vertrouwen. Tegelijk moet je wel zorgen voor ondersteu¬ning van het college; zie wat ze nodig hebben, wees een partner!'

Samen de schouders eronder

In Warga was het rood, socialistisch en de Vara. 'Samen de schouders eronder' was het devies. Dan kun je ook samen ergens trots op zijn. De periode vijf, zes jaar geleden klinkt echter eenzaam. Een gemeentesecretaris die tegen de stroom in roeit, gelooft in een zaak die anderen nog niet zien en blijft doorknokken.

Bestuurders moeten niet managen

Consequent de positieve kant laten zien aan een bestuur. Consequent ambassadeur zijn. Als een 'Don Quichotte' altijd bewijzen dat het beter gaat. 'In de verdediging, dat is niet behaaglijk. Langzaamaan

Innovatie en Zwolle

• Innovatie is sinds 2002 een van de vijf Zwolse organisatiewaarden en vanaf 2006 in de organisatie geborgd door een driejarenprogramma.
• Doel van het innovatieprogramma is het creëren van een klimaat waarin verbetering en vernieuwing voor medewerker én klant in stand worden gehouden. Dit gebeurt door richting van de leiding en erkenning en waardering voor ideeën.
• Verankering van het innovatieprogramma door:
• een vastgesteld budget voor drie jaar;
• de benoeming van een wisselende programmamanager Innovatie; ieder jaar is een ander verantwoordelijk;
• de aanstelling van een programmasecretaris (0,5 fte).
• Innovatieklimaat wordt gemonitored in periodiek medewerkers-tevredenheidsonderzoek. - Om medewerkers te stimuleren buiten de kaders te denken, worden diverse activiteiten georganiseerd zoals: toekenning jaarlijkse Innovatieprijs en benoeming van meest innovatieve medewerker van het jaar; Week van de uitwisseling (medewerkers lopen een dagje met elkaar mee); Frisse Blik (nieuwe medewerkers bevragen naar hun kijk op de organisatie); AanZ-groep (groep van diverse medewerkers die als denktank fungeert); Ideeëncentrale (elektronische ideeënbus waarbij ingediende ideeën iedere zes weken aan directie en management worden voorgelegd).

De resultaten

• Uit onderzoek blijkt dat Innovatiecultuur beklijft.
• Stijgende deelname bij jaarlijkse innovatieprijs.
• Landelijke EVC-prijs 2005.
• Employabilityprijs voor gemeenten in 2006.
• IIP-certificaat in 2007.
• Beste gemeentelijke werkgever in onderzoek Intermediair 2007 en 2008.

Wat zijn de succesfactoren?

• Innovatie is een kernwaarde in de organisatie.
• Innovatie wordt gedragen én uitgedragen door de top.
• Verankering door programmamanager, secretaris en budget.
• Terugkerende innovatieve activiteiten.
• Innovatie is onderdeel in het MD-programma.
• Samenwerking: de Ideeëncentrale is gebouwd door Zwolle, Dordrecht, Oss, Rotterdam en het Ministerie van Binnenlandse Zaken.
• Waardering van innovatieve initiatieven en medewerkers.
• Lef hebben: gewoon doen!

werden echter meer prestaties zichtbaar, toonden benchmarks steeds betere resultaten en kwam de waardering op gang. Een positieve spiraal. En intussen komt iedereen hier kijken. Onvoorstelbaar.'

De toekomst? Minder controle en meer ruimte

Het scheiden van het ambtelijke en het bestuurlijke domein was in zijn ogen bittere noodzaak. Bestuurders moeten niet managen. Een stevig topmanagement, één geluid en verkokering tegengaan. En daarvoor moet je je koers vasthouden én delen. 'Erkenning kost dan een paar jaar' voegt hij er nuchter aan toe, 'en je ziet voldoende dalen.' Claim daarom tijd om de koers van je organisatie te verleggen en resultaten te kunnen laten zien! Zoek mensen die er voor willen gaan en praat, praat, praat! De kracht van de herhaling! Oenze praat aan de telefoon vanochtend vaak in uitroeptekens.

Ja, het is te doen!

Intussen is er veel tevredenheid. Van klanten, medewerkers, bestuur. En niet in de laatste plaats bij Oenze zelf. 'Ja, het is te doen!' zegt hij, en zijn woorden klinken nog na als een Hollandse kleivariant op Loesjes 'Het kan wél' aanplakposter. Ondanks de uitroeptekens klinkt hij rustig aan de telefoon. Zeker voor iemand die zegt altijd de beste te willen zijn, te willen winnen. Iemand die zich naar eigen zeggen als Atlas en Don Quichotte gevoeld heeft, met duizend dingen te doen terwijl er maar honderd kunnen. Iemand die meegekregen heeft dat het 'nooit goed' is. Zelfbewust, ja, maar niet de onrust die je zou vermoeden.

En de toekomst? Minder controle en meer ruimte. Zelf meer inspireren dan sturen en meer naar buiten! Bij deze.

En het genieten? Degenen die hem net na het ontbijt van het laatste VGS congres achter het drumstel bezig zagen, mogen zelf oordelen.

 

Download artikel:

Het_is_te_doen__-_VGS_6_2008.pdf

Bron

Nico Versteeg, gemeentesecretaris Leusden

Publicatie datum

15-12-2008